Başlangıç / Kim Kimdir? / Mustafa Edige Kırımal

Mustafa Edige Kırımal

Mustafa Edige Kırımal (d. 1911 Bahçesaray, Kırım – ö. 1980 Münih, Almanya) Kırım Tatarlarının diasporada yaşayan liderlerindendi.

Babası Mustafa Şinkiyeviç Polonya Tatarlarındandır. Aile I. Dünya Savaşı öncesinde Kırım’a yerleşmiştir. İlk öğrenimine Yalta yakınlarındaki Dereköy’de başlamış, daha sonra Yalta’daki Rus Lisesi’ne devam etmiştir. Yüksek öğrenimini Akmescit Pedagoji Yüksek Enstitüsü’nde tamamlamıştır.

Sovyet baskısının artması üzerine önce Azerbaycan’a kaçmış daha sonra da İran’a geçmiştir. İran üzerinden 1932 yılında İstanbul’a gelen Kırımal burada Cafer Seydahmet Kırımer ile buluşmuştur. İki yıl sonra Vilno’da (Vilnius) yaşayan ve Polonya Müslümanlarının müftüsü olan Yakup Şinkiyeviç’in yanına gitmiştir. 1939 yılında Vilnius Üniversitesi’nde Siyasal Bilgiler Fakültesi’nde öğrenimini tamamlayan Mustafa Edige Kırımal,  Polonya’ya üniversite tahsili yapmaya giden Kırımlı gençlerle birlikte bir teşkilat kurmuş, millî faaliyetlerini yoğun bir şekilde sürdürmüştür. Bu esnada Lehçe dergilerde ve o dönemde Dobruca’da yayınlanan Emel dergisinde makaleleri yayınlanmıştır.

1939 yılının Mayıs ayında Polonya doğumlu Aymelek hanım ile evlenmiştir.

Almanya’nın 1939 yılında Polonya’ya saldırması üzerine 22 Ocak 1940’ta Aymelek hanım ve hemşerisi Murat Yakupoğlu ile birlikte Berlin üzerinden yeniden İstanbul’a dönmüştür.

Ukrayna ve Kırım’da (1941-1944) yılları arasında yaşanan Alman işgali döneminde Kırım Milli Merkezinin görevlendirmesiyle Müstecib Ülküsal ile birlikte Kırım’a gitme teşebbüsünde bulunmuş ancak aylarca izin alınamadığı için gidememiştir. Nihayet 1942 yılının Kasım ayında 1 ay gibi sınırlı bir müddet için izin alınabilmiş Kırımal Akmescit’e giderek orada Müslüman Komitesinin üyeleri ile görüşmüştür.

Kırımal Almanya’da bulunmuş ve Kırımlı savaş esirleri ile ilgilenmiştir.

Kırımal II. Dünya Savaşının sonra ermesinin ardından Almanya’da kalır ve Münster Üniversitesi’nde ‘Kırım Türklerinin Milli Mücadelesi‘ (Der Nationale Kampf Krimtürken) isimli tezi ile doktor unvanı alır.

1954 yılında Münih’te kurulan Sovyetler Birliğini Öğrenme Enstitüsü’nde Kırım Milli Merkezi temsilcisi olarak Kırım Türklerinin haklarını ve haklı mücadelesini savunmaya devam etti. Kendi çıkardığı Dergi isimli mecmuanın sorumlu müdürlüğünü ensititü ve mecmuanın kapandığı 1972 yılına kadar sürdürdü.

1977 yılında hastalanıncaya kadar Paris Bloku’nda Kırım Milli Merkezi temsilciliğini sürdürdü.

22 Nisan 1980’de Münih’te vefat etti.

Batı Avrupa Kırım Türkleri Dayanışma ve Kültür Merkezi’nin girişimi ile naaşı 2007 yılında Kırım’a nakledildi. 18 Mayıs 1944 yılında Stalin’nin Kırım Türklerini Kırım’dan sürmesinin 63. yıldönümü olan “18 Mayıs” günü Kırım’da Akmescit’te yapılan mitingi müteakip Dr. Mustafa Edige Kırımal’ın naaşı Bahçesaray’da bulunan İsmail Gaspıralı’nın mezarının yanında toprağa verildi.

 

Bakınız : “Dr. Edige Mustafa Kırımal’ı Kaybettik” – Müstecib Ülküsal , Emel Dergisi, sayı 118, sayfa 1-5.

İlginizi Çekebilir

Musa Mamut

 Vatan KIRIM Musa Mamut Kimdir? Kırım Tatar halkının milli hareketinin aktif üyesi, vatansever Musa Mamut …

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.