Karasubazar


Vatan KIRIM

Kırım’ın güneyinde Yayladağ ’ın kuzey eteklerinde adını aldığı Büyük Karasu ırmağı nın yukarı çığırında 17.000 nüfuslu kent. Akmescit’i Kefe’ye bağlayan önemli karayolu üzerindedir. Akmescit’e 47 km mesafededir. Kırım Tatarlarının yoğun olarak yaşadığı bir bölgedir. Halkın büyük bir kısmı tarım ve hayvancılık ile geçinmektedir. Karasu Pazar veya Karasu Bazar olarak da yazılır.

Koordinatları : 45°03'K - 34°36'D

Posta Kodu : 97600

Belogorsk Rayonu (Qtat: Qarasubazar, Tur: Karasubazar, Rus: Белогорский район, Ukr: Білогірський район)

Karasubazar (Byelogorsk / Bilohorsk / Bilogorsk / Belogorsk) yönetim birimi 1.890 km2 yüzölçümünde, 79 köy, 1 kasaba ve 1 kentten müteşekkil 70.000 nüfuslu bir rayondur [2001]. Rayon merkezi Karasubazar'ın nüfusu 17.000'dir.

Nüfusun %48'i Rus, %35'i Kırım Tatarı, %17'si Ukrain'dir.



View Larger Map

İdari Merkezler

Kentler

Karasubazar (Belogorsk)

Köyler

Acilar (Soldatovo), Akkaya (Pamyatnik), Argin (Balki), Arginçik (Zibini), Bahçi Eli (Bogatoe), Başı (Golovanovka), Bayeli (Gorlinka), Besaran Otar (Novojilovka), Bezbaylan (Radostnoe), Boçala (Udarnoe), Botas (Çapaevo), Burçek (Kirpiçnoe), Eski Burulça (Dolinovka), Yeni Burulça (Tsvetoçnoe), Küçük Burunduk (Muromskoe), Cadraseyheli (Udarnoe), Capar / Cepar (Severnoe), Cemrek (Kiziiovka), Efendiköy (Zelenogorskoe), Hantakuzi (Kurortnoe), Kaburçak (Miçurinskoe), Kamışlı (Dalneye), Kamışlık (Opitnoe), Kangil / Kengil (Lugovoe), Karacel (Çernopole), Kazıeli (Yakovlevka), Kentugay (Litvinenkovo), Kislav (Kurskoe), Kokey / Kugey (Rusakovka), Köktaş (Sinekamenka), Kolpak (Hlebnoe), Komzet (Turgenevo), Konrat (Paseçnoe), Kopirliköy (Çeremisovka), Kurtluk (Pçelinoe), Melek (Nekrasovo), Molbay (Svobodnoe), Monay (Zareçe), Musay / Muşaş (Vişennoe), Ortalan (Zemlâniçnoe), Otarköy (Zuya), Şabanoba (Rozental), Şabanova (Aromatnoe), Sarısu (Novikovo), Sartana (Alekseyevka), Savkal (Melniki), Semen (Holmogorye), Sollar (Krasnaya Slobodo), Sultan Saray (Ulyânovka), Küçük Sunak (Melkovodnoe), Taygan (Ozernoe), Tanageldı (Sennoe), Taşkazak-Konrat (Karasavka), Teki (Melehovo), Terekli-Seyheli (Melniçnoe), Tobensaray (Krivtsovo), Togay (Pavlovka), Topli (Topelevka), Tubenköy (Ukraynaliskoe), Üçköz (Novoklenovo), Yeni Sala (Krasnoselovka), Yukarı Funduklu (Verhnie Oresniki).

Rusça adı Okunuşu Ukraince adı K.Tatarca adı Türkçe





Şehir



Белогорск Belogorsk Білогірськ Qarasubazar Karasubazar
Kasaba



Зуя Zuya
Otarköy Otarköy
Баланово Balanovo


Барабаново Barabanovo


Верхние Орешники Verhniye Oreşniki
Yuqarı Funduqlı Yukarı Funduklı
Владимировка Vladimirovka
Bay Kiyat
Литвиненково Litvinenkovo
Kentuğay Kentugay
Нижние Орешники Nijniye Oreşniki
Aşağı Funduqlı Aşağı Funduklı
Петрово Petrovo
Aq Manay Ak Manay
Украинское Ukrainskoye
Tübenköy
Ароматновский поссовет



Ароматное Aromatnoye Ароматне

Красногорское Krasnogorskoye
Neyzats
Курортное Kurortnoye
Fridental
Богатовский поссовет



Богатое Bogatoye
Bahçi eli
Горлинка Gorlinka
Biy Eli
Красная Слобода Krasnaya Sloboda
Sollar
Мелехово Melehovo


Поворотное Povorotnoye
Aylanma
Русское Russkoye
Urus Hoca
Черемисовка Çeremisovka
Qapırliköy
Васильевский поссовет



Васильевка Vasilevka


Заречье Zareçye
Manay
малиновка Malinovka
Azamat
Некрасово Nekrasovo
Melek
павловка Pavlovka
Tağay Tagay
Пролом Prolom


Северное Severnoye


Вишенский поссовет



Вишенное Vişennoye
Muşaş Muşaş
Белая Скала Belaya Skala
Aqqaya Akkay
Мироновка Mironovka


Зеленогорский поссовет



Зеленогорское Zelenogorskoye
Aqçora -Vakıf Akçora
Балки Balki
Arğın Argın
Межгорье Mejorye
Baqsan Baksan
Новогригорьевка Novogrigorevka


Новокленово Novoklenovo
Üçköz
Овражки Ovrajki
Koynaut
Александровка Aleksandrovka


Пасечное Paseçnoye
Qoñrat Konrat
Пчелиное Pçelinoye
Qurtluq Kurtluk
Яковлевка Yakovlevka
Qazı Eli Kazı eli
Земляничненский поссовет



Земляничное Zemlyaniçnoye


Еленовка Yelenovka


Опытное Opıtnoye


Радостное Radostnoye


Родники Rodniki


Синекаменка Sinekamenka


Учебное Uçebnoye


Зыбинский поссовет



Зыбины Zıbinı


Мельники Melniki


Криниченский поссовет



Криничное Kriniçnoye


Алексеевка Alekseyevka


Головановка Golovanovka


Карасевка Karasevka


Кирпичное Kirpiçnoye


Красноселовка Krasnoselovka


Яблочное Yabloçnoye


Крымскорозовский поссовет



Крымская Роза Krımskaya Roza


Вишневое Курский поссовет



Курское Kurskoye


Тополевка Topolevka


Мельничный поссовет



Мельничное Melniçnoye


Ударное Udarnoye


Мичуринский поссовет



Мичуринское Miçurinskoye


Лечебное Leçebnoye


Муромский поссовет



Муромское Muromskoye


Дивное Divnoye


Кривцово Krivtsovo


Сенное Sennoye


Хлебное Hlebnoye


Новожиловский поссовет



Новожиловка Novojilovka


Анновка Annovka


Новоалександровка Novoaleksandrovka


Тургенево Turgenevo


Русаковский поссовет



Русаковка Rusakovka


Луговое Lugovoye


Цветочненский поссовет



Чветочное Çvetoçnoye


Долиновка Dolinovka


Чернопольский поссовет



Чернополье Çernopole


Дозорное Dozornoye


Кизиловка Kizilovka


Ульяновка Ulyanovka


Tarih

Karasubazar’ın 13. yy’dan itibaren bir yerleşim yeri olduğu bilinmektedir. Daha eskilere dair elde sağlam bilgi bulunmamaktadır. Karasubazar o yıllarda Akmescit’teki Kalgay Sultan ’ın idaresinde bir kaymakamlık merkezi idi. Karasu ırmağı kenarındaki bu tarihsel Kırım kenti 14. – 18. yy’lar arasında Kırım hanlarınca yönetilmiştir. Adından da anlaşılacağı üzere Kırım yarımadasındaki ticaret yollarının üzerinde yer almaktaydı. Mehmet Giray I döneminde (1514 – 1523) Kırım hanlığının gelişmesi ve zenginleşmesine paralel olarak kasaba önem kazanmış, önemli ölçüde büyümüş, gelişmiş ve pek çok mimari eserle donatılmıştır. Evliya Çelebi ’ye göre mamur bir kasaba görünümündeki Karasubazar’da o dönemde çeşitli büyüklüklerde 28 adet cami bulunmaktaydı.

1624 – 1675 yılları arasında dört sefer Zaporog Kazakları nın baskınına uğramıştır. Devlet Giray II döneminde (1708 – 1713) bir ticaret merkezi olarak çok gelişmiştir. 1736’da Kont Buchard Cristoph von Münnich komutasındaki Rus orduları tarafından Bahçesaray’ın tahrip edilmesi üzerine, Feth Giray Han tarafından geçici bir süre için başkent olarak kullanılmıştır. Ancak General Douglas idaresindeki Rus birliklerinin 1737’deki saldırılarında Karasubazar da büyük hasara uğramıştır. Bir süre sonra şehir Don Kazakları nın (1771) saldırılarına uğramış ve büyük hasar görmüştür. 1783 yılında Kırım’ı işgal eden Yekaterina II ’nin orduları tarafından Rus topraklarına katılmıştır. Bu tarihte Kırım’ın Çarlık Rusya tarafından ilhak edildiğini ilan eden meşhur beyannamenin (Karasubazar beyannamesi) Çariçe II. Yekaterina adına General Potemkin tarafından okunduğu yer Karasubazar şehri idi.

Karasubazar Çarlık Rusya işgali döneminde Kırım’daki diğer şehirler kadar ağır tahribata uğramamıştır. Bunda iç kesimlerde yer almasının ve stratejik açıdan artık öneminin kalmamasının muhakkak ki büyük bir etkisi olmuştur.

1802’de şehirde onyedi cami, bir tekke ve üç Müslüman mektebi bulunmaktaydı. 19. yy sonlarında 1897’de yapılan resmi nüfus sayımında 12.968 olan şehir nüfusunun 6.330’u Kırım Tatarı idi.

Karasubazar 19. yy’ın sonları ile 20. yy’ın başlarında ortaya çıkan Kırım Tatar milli uyanış hareketinde önemli bir merkez konumundaydı. Bu yıllarda şehirde Usul-ü Cedid mektepleri büyük ilgi görmekte ve rüştiye düzeyinde okullar öğrenci yetiştirmekteydi. Karasubazar aynı zamanda ilk milliyetçi-inkılapçı Kırım Tatar grubu olan ve Abdürreşid Mehdi (1880 – 1912)’nin liderliğindeki “Genç Tatarlar” ın da merkeziydi. Genç Tatarların yürüttüğü çalışmalar kısa zamanda Kırım genelinde ses getirmiş ve bu harekette yer alanlar halkın sempatisini ve takdirini kazanmıştır.

Abdürreşid Mehdi, 1906’da Karasubazar Belediye Başkan Yardımcısı ve 1907’de de Belediye Başkanı olmuştur. Ayrıca Tercüman gazetesinden sonra ikinci Tatar gazetesi olan Vatan Hadimi gazetesi de 13 Mayıs 1906’da “Vatanı sevmek imandan cüzdür” ibaresi ile Karasubazar’da yayımlanmaya başlanmıştır. İki yıl gibi kısa bir ömrü olan bu gazete, Kırım Tatarlarının şuurlanmasında ve milli mücadelenin ilk dönemlerinde şair ve Türkolog Bekir Sıtkı Çobanzade gibi pek çok kıymetli yazar ve fikir adamının yetişmesinde etkili olmuştur.

Karasubazar en ağır tahribatı Sovyet hakimiyeti döneminde yaşadı. Özellikle Stalin döneminde ve 18 Mayıs 1944 sürgününden sonra şehir içinde konut olarak kullanılan birkaç bina dışında bütün cami, medrese ve diğer Türk-İslam eserleri ortadan kaldırıldı ( İki Şerefeli Han Camii , Tokal Camii , Yeni Camii , Tahtalı Camii ve Büyük Taşhan gibi). Sürgünden sonra yapılan tahribat yeterli görülmemiş olsa gerek şehrin ismi Belogorsk olarak değiştirilmiştir.

Tarihi ve Mimari Eserleri

Büyük Taşhan

Karasubazar’da ziyaret edilebilecek Büyük Taşhan’ın üzerinde kitabesi bulunan yıkık ön duvarı dışında herhangi bir Türk-İslam eseri veya kalıntısı maalesef bulunmamaktadır. Bu kitabeye göre Büyük Taşhan, 1655 yılında Kırım hanının başağası Sefer Gazi Ağa tarafından yaptırılmıştır.

Bekir Sıtkı Çobanzade Kütüphanesi

Şehir merkezinde önemli bir kültür merkezlerinden biri olarak kabul edilen ve Tatarlar tarafından hizmete açılan Bekir Sıtkı Çobanzade Kütüphanesi bulunmaktadır.

Kırk Azizler Türbesi

Karasubazar yakınlarında bir dağın yamacında kayalıklar üzerine kurulmuştur. Namaz kılarken şehit edilen kırk askerin mezarının bulunduğu, Tatarlar tarafından mübarek sayılan bir ziyaretgahtır. Türbenin bulunduğu arazi Ruslar tarafından taş ocağı yapılmak istenmektedir.


Yararlanılan Kaynaklar: Albayrak, M. Akif, Yeşil Ada Kırım , Türk Dünyası Kültür ve Sanat Derneği Yayınları, Ankara, 2004


Disqus Yorum Sistemi

Özet

Karasubazar

Kırım’ın güneyinde Yayladağ ’ın kuzey eteklerinde adını aldığı Büyük Karasu ırmağı nın yukarı çığırında 17.000 nüfuslu kent. Akmescit’i Kefe’ye bağlayan önemli karayolu üzerindedir. Akmescit’e 47 km mesafededir. Kırım Tatarlarının yoğun olarak yaşadığı bir bölgedir.

İlgili Bölümler : Yerleşim Yerleri

Son güncelleme : 09.10.2010 12:57:10

Okunma: 11950